Het boek The Catcher in the Rye heb ik voor het laatst gelezen in 1971, maar één fragment is me altijd bijgebleven. Iemand zegt dat het nut van studeren vooral is dat je ermee ontdekt wat voor soort hersens je hebt, zodat je daarna geen tijd meer hoeft te verliezen met ideeën die daar niet bij passen. Nu zal ik wel het verkeerde vak gestudeerd hebben, want van een dergelijk effect is me destijds niets gebleken en ik heb in mijn leven wel degelijk een hoop tijd verprutst aan bezigheden waarvan ik beter had kunnen afzien. Maar al doende leert men, en nu ik de pensioengerechtigde leeftijd bereikt zou hebben als die niet bij mijn nadering in hetzelfde tempo was opgetrokken, heb ik een redelijk overzicht van zaken die ik niet moet proberen omdat ik er niet geschikt voor ben.
Ik heb het daarbij niet over kwesties waar iederéén een hekel aan heeft. Geheime CIA-gevangenissen, de NRC-bijlage Lux, interviews van Andries Knevel, het karakter van Joran van der Sloot, de programmering van SBS6, Griekse overheidsstatistieken, het chloorgehalte van zwembadwater, het verkeerscirculatieplan van de stad Utrecht – ze hebben geen fans en dat is terecht. Waar het me over gaat, zijn dingen waar miljoenen mensen met volle teugen van genieten, die ze beschouwen als de spijs in het krentenbrood van hun leven, maar waaraan voor mij niets plezierigs te ontdekken valt.
Neem wintersport. Tallozen nemen in deze tijd van het jaar een weekje vrij voor een reis naar de bergen waar ze dan herhaaldelijk glimlachend vanaf suizen, maar ik kan totaal niet begrijpen wat daar leuk aan is. In de eerste plaats vindt dit geheel plaats in de sneeuw en die is koud. Dat dit een nadeel is, geven de wintersporters impliciet toe doordat ze zich uitrusten met gewatteerde pakken en gebreide mutsen: als ze de koude prettig zouden vinden, zouden ze immers in badkleding op de ski’s staan. Vorige winter was heel Nederland drie maanden lang bedekt met een halve meter sneeuw, en aan het geklaag kwam geen eind. Waarom de problemen dan opgezocht? In de tweede plaats draagt skiën het risico in zich dat men met hoge snelheid tegen een bevroren berghelling te pletter slaat, getuige het grote aantal vliegtuigen die gedeeltelijk verbrijzelde vakantiegangers terug naar huis moeten brengen. De rest van het maatschappelijke regelstelsel is er meer en meer op gericht ieder risico uit te sluiten, helmen en veiligheidsgordels zijn verplicht gesteld en sigaretten verboden, binnen twee jaar zijn roomboter en pizza’s alleen nog op doktersrecept verkrijgbaar, maar als de gipsvluchten binnenkomen ziet de overheid vertederd toe.
Of neem het new-age-gedachtegoed. Waar de georganiseerde officiële religies door de misdragingen van het grondpersoneel hun krediet wel zo ongeveer verspeeld hebben, worden de uiterlijke vormen, zoals daar zijn toonloos gezang en eigenaardig geurende dampen, overgenomen door spontaan opgebloeide meditatieclubjes. De stichtelijke werken der kerkvaders zijn uitverkocht, maar de boeken van Paulo Coelho liggen in grote stapels naast de kassa. Het lijkt erop dat er bij velen een fundamentele behoefte bestaat aan het gedachteloos navolgen van leiders die zonder nadere argumentatie superieure inzichten claimen, en die vervolgens niet geheel begrijpelijk formuleren. Johan Cruijff is een voorbeeld van hetzelfde verschijnsel in een andere context. Voor deze aantrekkingskracht mis ik blijkbaar een zintuig.
Drugs, nog zoiets. Het gevoel te zweven, milde hallucinaties en onvoorspelbare fluctuaties in het verstrijken van de tijd: dit alles is zonder scheikundige ingrepen bereikbaar voor wie zich elke nacht enige malen laat wekken, zoals iedereen die een paar baby’s heeft grootgebracht zal kunnen bevestigen. Dus als iemand al de behoefte zou hebben de symptomen van beginnende waanzin te ondergaan – waarbij we in het midden laten waarom dat gewenst zou kunnen zijn –, dan is dit effect te bereiken op een wijze die niets kost en minder gevaren voor de gezondheid met zich meebrengt dan de producten der organische chemie.
Voor het oordeel dat ik mij van bepaalde zaken verre moet houden, is praktische ervaring met het desbetreffende verschijnsel niet nodig. Vage waarneming uit de verte is al voldoende om te beseffen dat ik mij uit de voeten moet maken. Operette. Een nieuw boek van Connie Palmen. Golf. Talentenjachten. Racefietsen. Snorfietsen. Whisky. Een nieuw programma van Beau van Erven Dorens. Het sociale netwerk Hyves. Bloemkool. De Fiat Multipla.
Vorige week ontving ik een brief van de gemeente. In verband met mijn leeftijd, schreven de vroede vaderen, zou ik er goed aan doen mij te bekwamen in de regels van het bridge. Vanuit het gemeentelijk fonds voor ouderenwelzijn was men bereid mij hierin gratis op te leiden. Ik heb deze brief ritueel verbrand.
